1 września 1939 r. kanonada artyleryjska z niemieckiego pancernika Schleswig-Holstein na polską składnicę wojskową na Westerplatte była aktem rozpoczynającym II wojnę światową. Niemal równocześnie na zachodniej granicy państwa polskiego już pierwszego dnia wojny Niemcy brutalnie zasygnalizowali, jaką wojnę chcą prowadzić z Polską. Bombardowaniem bezbronnego Wielunia zapowiedzieli konflikt totalny, siejąc panikę wśród ludności cywilnej i tworząc rzekę uchodźców, zmierzających na wschód kraju.
Rozpoczęta agresją III Rzeszy na Polskę II wojna światowa, skutkowała nie tylko ogromnym kryzysem demograficznym. Naloty i walki doprowadziły do gigantycznych strat materialnych. Pod tym względem miejsce w czołówce zajmuje – niestety – Polska. Wystarczy wspomnieć, że stolica naszego kraju została niemal w całości zrównana z ziemią. Agresorzy nie szczędzili także dóbr kultury. Dokonywali licznych grabieży, a także dewastowali cenne zabytki i dzieła sztuki.
Kiedy wojna dobiegała końca, Europa leżała powalona, niemal sparaliżowana. Dla znacznej części kontynentu nie oznaczało to jednak powrotu do dawnej normalności, przerwanej wojenną pożogą. Sześcioletni konflikt przyniósł zmiany nie mające precedensu w dotychczasowej historii. Wojna wstrząsnęła społeczeństwami, zburzyła dotychczasowy ład polityczny i zachwiała fundamentami europejskiej kultury. Powrót starego świata nie był możliwy. Nigdzie chyba nie było to tak wyraźnie widoczne, jak w Polsce.
